Nieuwe beleidsperiodes, nieuwe ideeën. Soms ook frisse plannen voor de betrokkenheid van burgers. Dat is ook het geval in Tienen, waar een nieuwe burgerpartij DURF, aangevoerd door professor Internationale Politiek Jonathan Holslag, de verkiezingen won met een programma rond politieke vernieuwing. We trokken naar de nieuwe burgemeester Holslag voor een gesprek over burgerparticipatie.
U nam deel aan de lokale verkiezingen vanuit een ambitie om voor politieke vernieuwing te zorgen, inclusief meer burgerparticipatie. Ondertussen zijn we twee jaar verder en bent u verkozen tot burgemeester van Tienen. Hoe hebt u die belofte in de praktijk proberen brengen? Op welke manieren hebt u burgers actief proberen betrekken bij het beleid?
We zijn met ons nieuwe burgerinitiatief DURF al voor de verkiezingen naar alle buurten getrokken om daar naar de inwoners te luisteren. Met de inbreng van al die mensen en al onze leden hebben wij ons partijprogramma opgesteld. Onze partij had dus al redelijk wat ervaring met participatie. Sinds de verkiezingen hebben we dan als nieuw bestuur ook belangrijke stappen in die richting gezet. We organiseerden ondertussen al een bevraging en tien buurtvergaderingen.
Waarom was die inspraak voor u belangrijk?
Omdat we eigenlijk de inzichten van onze inwoners willen opnemen in het meerjarenplan. En in de komende jaren willen we die participatie ook echt wel meer activeren met buurtraden. Daarbij willen we geen bestaande initiatieven overnemen, maar wel een stukje draagvlak verder uit bouwen in de stad.
Klopt het dat participatie voor u niet alleen in formele momenten zit, zit dat ook in het dagelijkse contact met burgers?
Ik probeer elke dag, zeker met dit prachtige weer, even door de stad te fietsen. Onderweg praat ik dan met de mensen die ik toevallig tegenkom. Voor mij is elk gesprek een vorm van participatie.
Halte één: een bankje met mensen en we beginnen met praten. Een van de gesprekspartners vertelt dat hij zijn huis kwijt is en in een garage moet wonen. Dan begin je mee na te denken, hoe kunnen we daarmee aan de slag? Kunnen we iets doen voor die persoon, maar kunnen we ook breder iets doen aan het woonbeleid? Want dakloosheid zou eigenlijk niet mogen in een welvarend land.
Een halte verder ontmoet ik op een speelpleintje jongeren, die op een pas ingezaaid voetbalveld spelen. Die lopen dus het nieuwe gras kapot. En dan ga je ook met die jongeren praten: welke oplossingen zien jullie? Misschien kan men de goals verplaatsen naar een andere plek.
In een middelgrote stad als Tienen, hebben we een strategisch niveau van beleid nodig. Maar ook onderin voeling houden met de mensen, vind ik ontzettend belangrijk: er zijn als politicus, naar de mensen luisteren…
Hoe pakken jullie de praktische organisatie aan van participatiemomenten?
Dat hebben we zelf georganiseerd, ingeleid en gemodereerd. Het is voor ons nieuwe bestuur van in het begin heel belangrijk geweest, dat we participatie niet uitbesteden, maar zelf doen. Het is ontzettend belangrijk dat politici zelf het gesprek aangaan met de mensen om zo de nabijheid van de politiek te vergroten. We hebben ook veel zelf gedaan omdat er geen budgetten voorzien waren voor externe begeleiders.
Als burgemeester geef ik bijvoorbeeld een korte presentatie over het beleidsplan en de resultaten van de buurtbevraging. Daarna modereer ik ook het debat. Ik vind als je in die arena stapt moet je ook zelf dat debat aangaan met de burger. Dat zijn wel heel intense uren, kan ik je zeggen. Er komt heel veel op je af. Na zo’n buurtvergadering is je kaars echt wel uit.
We hebben ook buurtambassadeurs aangesteld: burgers met de rol om naar de mensen te luisteren. Nu hebben we die, om snel te gaan, voor twee jaar aangesteld vanuit het college. Daarna willen we die buurtambassadeurs laten verkiezen.
Ik kan me inderdaad voorstellen dat die aanpak veel middelen en ook tijd vraagt.
Ja, middelen voorzien is echt wel een belangrijk punt. Wij hebben heel grote uitdagingen in Tienen en de budgetten die we daarvoor kunnen uittrekken zijn beperkt. Aanvankelijk dachten we bijvoorbeeld heel veel buurtwerkers in te zetten, maar dat blijkt uiteindelijk niet vanzelfsprekend. Er kruipt ook enorm veel tijd in. Het vergt veel van ons als beleidsmakers. Als ik kijk naar mijn eigen rol als burgemeester: ik kom gewoon uren te kort in een dag.
We stellen ook vast in de buurtbevraging dat het actieve burgerschap zeer beperkt is. Het aantal mensen dat betrokken is in het verenigingsleven ligt rond de 30%. Dus uiteindelijk is er vooral een actieve minderheid en een hele grote passieve meerderheid
We ondervinden ook moeite om twee belangrijke doelgroepen aan te spreken: jongeren en mensen van niet-Europese origine. Die participeren heel weinig. Dat is wellicht een gevolg van taal en andere prioriteiten. Dus in dat opzicht is de participatie tot nog toe niet even representatief geweest.
We spraken tot nu toe over nieuwe, dynamische vormen van participatie. Hoe staat u tegenover de meer traditionele vormen zoals adviesraden?
Adviesraden of netwerken zijn bijna formele instellingen waar het heel vaak gaat over subsidies. Verenigingen proberen daar in eerste instantie om hun eigen belangen veilig te stellen. Het dynamisme in deze adviesraden vereist nog wat aandacht. Ik vind dat die vooral meer moeten durven proactief advies geven en meedenken. Het meer open te stellen van adviesraden lijkt me ook inhoudelijk interessant.
Ziet u mogelijkheden in nieuwe technologieën, in digitale vormen van participatie?
Nee…
Dat is een duidelijk antwoord: een reden daarvoor?
We hebben recent nog gediscussieerd over zogenaamde smart cities, maar ik ben meer gewonnen voor human cities. Via digitale platformen komt heel veel informatie binnen, maar het blijkt heel moeilijk is om alle opmerkingen op te volgen. Te weinig capaciteit daarvoor is een eerste element. Twee, ik vind ook dat je tussen de burger en politiek geen muur van apps en websites moet zetten. Het is ontzettend belangrijk dat politici zelf het gesprek aangaan met de mensen.
Om af te sluiten, we kennen u vooral als expert internationale politiek. Is er iets uit die wereld dat u heeft meegenomen naar de lokale politiek en participatie?
(Denkt na) Net zoals staten bezig zijn met hun eigen belangen, is dat op lokaal niveau niet zo heel veel anders. We vinden het wenselijk dat mensen vanuit het algemeen belang reflecteren, maar je voelt toch aan dat burgers toch vooral met hun eigen tuin en met hun eigen voetpad bezig. Het is niet vanzelfsprekend om hen mee te nemen in een breder verhaal.
Bedankt voor je tijd en de interessante inzichten
