Hoe kan, naast louter rationele argumenten, ook andere “wijsheid” mee de politieke besluitvorming vorm geven? Daarover publiceerde ons kersverse bestuurslid Eric Lancksweerdt (prof. Em. UHasselt) een boeiende bijdrage in het recentste nummer van het Tijdschrift voor Bestuurswetenschappen en Publiekrecht.

Ruim 20 jaar geleden ontwikkelde Jim Rough (wisedemocracy.org) al het idee van "wisdom councils": een groep van 24 willekeurig geselecteerde burgers die via een open, diepgaande dialoog samen zoeken naar consensus rond grote maatschappelijke uitdagingen.

Een injectie van wijsheid

"Politieke besluitvorming, waartoe ook burgerparticipatie behoort, is overwegend zakelijk, economisch en technisch gekleurd. Dat is onvermijdelijk en grotendeels terecht”, benadrukt Lancksweerdt. “Het neemt niet weg dat die besluitvorming aan kwaliteit kan winnen door ze te injecteren met een portie wijsheid".

Naast louter rationele overwegingen hebben ook zaken als ethiek, intuïtie, zingeving, levenservaringen en langetermijnperspectief een meerwaarde. Die helpen zowel burgers als politici om de essentie van het leven, het algemeen belang en de eigen rol binnen grotere verbanden te begrijpen en om tot gedragen, moreel verantwoorde beslissingen te komen.

Talrijke bronnen

De bronnen van die wijsheid zijn talrijk: de grote levensbeschouwelijke tradities, kunst en literatuur, ervaringen van inspirerende figuren zoals Nelson Mandela of Mahatma Gandhi…

"Ieder heeft als het ware een deeltje van 'de' wijsheid in pacht", stelt Lancksweerdt. "Het komt erop aan elkaars 'wijsheden' te leren kennen en ze te vervlechten. Alle zienswijzen, ook die van de minderheid, hebben hun betekenis." Belangrijk daarbij is de collectieve wijsheid die kan ontstaan wanneer mensen via geschikte methoden (stilte, contemplatie, rituelen, cirkelgesprekken…) in een veilige setting met elkaar spreken.

Op alle bestuursniveaus

De auteur pleit ervoor om op alle bestuursniveaus wijsheidsraden op te richten. Juridisch bestaan hiervoor misschien al enkele aanknopingspunten; bijvoorbeeld lokale adviesraden.

Een wijsheidsraad kan bestaan uit vertegenwoordigers van levensbeschouwingen, uit diverse profielen met belangstelling voor spiritualiteit, psychologie… of uit een groep gelote burgers.

De noodzaak van politieke wil

Samengevat, volgens Lancksweerdt kunnen wijsheidsraden een krachtige manier zijn om politieke besluitvorming te verdiepen en te humaniseren — mits een doordachte samenstelling, een degelijke methode en goede ondersteuning.

Maar er is méér nodig: een oprechte bereidheid van politici om deze “andere wijsheid” mee te nemen in hun beleid. Want het succes van zulke raden hangt sterk af van de politieke wil om hun werk ernstig te nemen en ze niet te reduceren tot symbolische structuren zonder invloed.

Bron: Eric Lancksweerdt. Wijsheidsraden. Tijdschrift voor Bestuurswetenschappen en Publiekrecht, 2026/3, pp 250-255