In heel Vlaanderen steunen adviesraden en andere participatievormen op de vrijwillige inzet van burgers.

Maar achter dat beeld schuilt een harde realiteit: het blijkt steeds moeilijker om nieuwe vrijwilligers te vinden. Dat geldt zeker voor wie jong is, wie minder taalvaardig is, wie nieuw is in de gemeente of wie weinig voeling met lokale politiek heeft. Zij zijn minder geneigd om een langdurig engagement aan te gaan binnen deze traditionele participatiestructuren. Adviesraden weerspiegelen dus zelden de lokale bevolking.

Toch is dit geen doodsteek voor vrijwilligerswerk binnen klassieke participatievormen, maar net een uitnodiging om het anders aan te pakken. De manier waarop inwoners zich vandaag willen engageren verandert, en dat verplicht adviesraden om hun werking te herdenken.

We delen graag een aantal inzichten uit ons handboekje AdviesGPS 2025-2030, om meer burgers te bereiken.

Naar een tijdelijk, thematisch engagement

Burgers nemen vandaag, minder dan vroeger, langdurige engagementen op. Ze kiezen meer voor tijdelijke en wisselende inzet rond thema’s die hen op dat moment boeien. Lange vergaderingen en vaste deelname spreken daardoor minder aan. Mensen willen kortlopende engagementen, met een duidelijke focus en zichtbare resultaten.

Adviesraden kunnen hierop inspelen door hun werking open te breken. Denk bijvoorbeeld aan een open, thematische vergadering: een moment waarop iedereen die zich aangesproken voelt door een concreet thema wordt uitgenodigd om (eventueel eenmalig) mee te denken en ideeën aan te reiken.

Denk vanuit je doelgroep

Toch staat een open, thematische vergadering op zich niet garant voor een brede aanwezigheid. Wie nieuwe mensen wil bereiken, moet expliciet vertrekken vanuit de leefwereld van de doelgroep die vandaag ontbreekt.

Dat vraagt een kritische blik op mogelijke drempels die deze mensen ervaren: het tijdstip van samenkomst, het gebruik van specifiek jargon of complexe informatie, maar ook de bestaande vergadercultuur.

Ook de locatie speelt een belangrijke rol. Door af en toe bijeenkomsten te organiseren op plekken waar de doelgroep zich al bevindt, zoals een sporthal, buurthuis of bibliotheek, verlaag je de drempel tot deelname en vergroot je de kans op een diverse opkomst.

Ga actief op zoek naar nieuwe stemmen

Diversiteit vraagt vaak een meer gerichte en actieve inspanning. Dat begint bij het aanspreken van buurtwerkingen, verenigingen en netwerken van ondervertegenwoordigde groepen. Deze organisaties hebben vaak een goed zicht op wat er leeft binnen hun achterban en kunnen helpen inschatten welke thema’s relevant zijn en welke vormen van betrokkenheid werken.

Leg actief contact met ondervertegenwoordigde doelgroepen via persoonlijke uitnodigingen, afgestemd op hun context. Geef duidelijke uitleg over het doel van participatie en maak expliciet waarom hun inbreng van waarde is.

De kracht van communicatie

Tot slot is communicatie een cruciale hefboom. Een adviesraad die weinig zichtbaar is, zal moeilijk nieuwe mensen aanspreken. Door duidelijk en regelmatig te communiceren over waar de raad voor staat, wat er met input gebeurt en welke impact adviezen hebben, vergroot je niet alleen het draagvlak maar ook de bereidheid om mee te doen.

Korte updates in het gemeentelijk infoblad, een eenvoudige webpagina of berichten op sociale media kunnen al een groot verschil maken. Ook aanwezigheid op lokale evenementen, markten, buurtactiviteiten of infosessies verhoogt de herkenbaarheid en toegankelijkheid van de raad.